ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଧନ ସମୃଦ୍ଧି ପୂଜା ଓ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଶତନାମ

ମାଣବସା ଗୁରୁବାରର ପୌରାଣିକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପଞ୍ଚସଖା ଯୁଗର ପ୍ରଖ୍ୟାତ ସନ୍ଥ କବି ବଳରାମ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରଚିତ 'ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣ' ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଓଡ଼ିଶା ଏକ କୃଷିପ୍ରଧାନ ରାଜ୍ୟ ହୋଇଥିବାରୁ ମାର୍ଗଶୀର ମାସରେ ଖରିଫ୍ ଧାନ ଅମଳ ହୋଇ ଘରକୁ ଆସିଥାଏ। ଏହି ନୂତନ ଧାନ୍ୟକୁ କେବଳ ଖାଦ୍ୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଧାନ ମାପିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ପାରମ୍ପରିକ ବାଉଁଶ ତିଆରି ପାତ୍ର 'ମାଣ'ରେ ନୂଆ ଧାନ ଭରି, ତାହାକୁ ସିନ୍ଦୂର, କଜଳ, ଓଢ଼ଣୀ ଓ ଧାନ କେଣ୍ଡାରେ ସଜାଇ ମା' ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ରୂପରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ। ଏହି ଆବାହନ ବିଧି ହଁ 'ମାଣବସା' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୁରାଣର କାହାଣୀ ଅନୁସାରେ, ମାର୍ଗଶୀର ଗୁରୁବାର ଦିନ ମା' ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ନଗର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସମୟରେ ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ 'ଶ୍ରୀୟା ଚଣ୍ଡାଳୁଣୀ'ର ନିଷ୍କାପ ଭକ୍ତି ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛତାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ବିଜେ କରିଥିଲେ। ଏହା ଜାଣିପାରି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ ବଳରାମ, ଜାତିପ୍ରଥା ଓ ଛୁଆଁଅଛୁଆଁ ଭେଦଭାବ ଦର୍ଶାଇ ମା' ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରୁ ବାହାର କରିଦେଇଥିଲେ। ମା' ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ତ୍ୟାଗ କରିବା ମାତ୍ରେ ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ବଳରାମ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ନ-ଜଳ ବିନା ଦାରୁଣ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ। ଶେଷରେ ବଳରାମ ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରି ମା'ଙ୍କୁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଭେଦଭାବ ଭୁଲି ସବୁ ଜାତି ଓ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କ ଗୃହରେ ମା' ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜା ପାଇପାରିବେ ବୋଲି ବରଦାନ ଦେଇଥିଲେ।

ଏହି ପୌରାଣିକ ଘଟଣା କେବଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଓଡ଼ିଶା ସଂସ୍କୃତିରେ ସାମାଜିକ ସମାନତା, ନାରୀ ସମ୍ମାନ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଏବଂ ଜାତିପ୍ରଥା ଦୂରୀକରଣର ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ବିଶେଷ ଦିନରେ କଟକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ମନ୍ଦିରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁମାନଙ୍କ ପରିବାରର କଲ୍ୟାଣ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂରୀକରଣ ଓ ଆର୍ଥିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧି ଅନୁସାରେ ନାମ-ଗୋତ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପ କରାଯାଇ ମା'ଙ୍କର ବିଶେଷ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଯାଏ।